Child Development Blog

मुलांमधील वाढता Screen Time

तो का घातक आहे आणि कसा कमी करावा?

Let's Talk Team

Child Development

आज मोबाईल, टीव्ही, टॅब्लेट हे मुलांच्या आयुष्याचा अविभाज्य भाग बनले आहेत. अनेक पालक म्हणतात —

“मोबाईल दिला की मूल शांत बसतं”
“जेवण फक्त स्क्रीनसमोरच करतं”
“मोबाईल काढला की रडणं, राग”

पण हा तात्पुरता उपाय दीर्घकाळात मुलांच्या मेंदू, वर्तन, भाषा आणि भावनिक विकासासाठी घातक ठरू शकतो.

मुलांसाठी जास्त Screen Time का हानिकारक आहे? (Scientific Perspective)

लहान मुलांचा मेंदू हा विकासाच्या अत्यंत संवेदनशील टप्प्यात असतो. या काळात मेंदूला सर्वाधिक गरज असते:

प्रत्यक्ष संवाद
हालचाल
स्पर्श
सामाजिक प्रतिक्रिया

Screen Time हे सर्व घटक कमी किंवा बंद करते.

जास्त Screen Time चे दुष्परिणाम:

Speech Delay / Language Delay
लक्ष न लागणे (Attention problems)
Hyperactivity
Poor eye contact
Emotional dysregulation (राग, चिडचिड)
Sleep disturbance
Social withdrawal
Learning difficulties

                        विशेषतः 2–6 वर्षे वयोगटात screen time अधिक धोकादायक ठरतो.
                    

RCI व बालविकास तज्ञ काय सांगतात?

0–2 वर्षे: Screen Time पूर्णपणे टाळावा
2–5 वर्षे: दिवसाला जास्तीत जास्त 30–60 मिनिटे (तेही supervised)
6+ वर्षे: नियंत्रित, शैक्षणिक आणि मर्यादित वापर

                        Screen हे babysitter नसून tool आहे — तोही मर्यादित वापरासाठी.
                    

Screen Time कमी का करावा?

Screen कमी केल्याने मूल:

बोलायला सुरुवात करतं
खेळात रस घेऊ लागतं
कल्पनाशक्ती वापरायला शिकतं
सामाजिक संवाद वाढतो
भावनिक नियंत्रण सुधारतं

                        Screen काढल्यावर जी अस्वस्थता दिसते, तीच सुधारण्याची सुरुवात असते.
                    

Screen Time कसा कमी करावा? (Practical & Proven Tips)

1) अचानक बंद करू नका

Screen Time हळूहळू कमी करा: 3 तास → 2 तास → 1 तास → 30 मिनिटे

2) Screen ऐवजी पर्याय द्या

Blocks, puzzles, drawing, coloring, ball play, music, pretend play

3) Screen वापरण्याचे नियम ठरवा

जेवताना screen नाही
झोपण्याआधी 1 तास screen बंद
ठराविक वेळच screen

4) Parent modelling करा

पालक स्वतः role model असतात.

5) संवाद वाढवा

Live interaction हे screen content पेक्षा नेहमीच श्रेष्ठ असतं.

6) Screen as reward वापरू नका

यामुळे screen ची craving वाढते.

7) बाहेर खेळायला संधी द्या

Physical play मुळे screen addiction कमी होतं, sensory development वाढतं, झोप सुधारते.

Screen कमी केल्यावर सुरुवातीला काय होईल?

काही दिवस रडणं, राग, कंटाळा येईल — हे withdrawal symptoms आहेत. साधारणपणे 10–15 दिवसात मेंदू नव्या सवयी स्वीकारतो.

माझं मूल screen शिवाय शांत बसत नाही — म्हणजे समस्या आहे का?

                        हो, ही warning sign आहे. यासाठी professional guidance आवश्यक ठरू शकते.
                    

तज्ञ मार्गदर्शन

Mrs. Laxmi Mahesh Kamble
B.A., D.H.L.S., Special Education (HI, ID)
Founder – Let’s Talk Child Development Center
15+ Years of Professional Experience

Main Branch: Ravet
Branch: Talegaon
Hardisha Social Foundation

“मोबाईल मुलाला शांत ठेवतो, पण संवादच त्याला घडवतो.”

Blog Detail